Nhật ký khuôn #12: Tấm ảnh 11 năm trước — và buổi sáng tôi đi đếm rễ của chính mình
Sáng nay điện thoại tôi hiện một thông báo của Facebook: kỷ niệm ngày này năm xưa. Tôi hay lướt qua mấy thứ đó, nhưng lần này dòng chữ nhỏ phía trên làm tôi dừng lại — 11 năm trước.
Tôi bấm vào. Là một bức tranh tôi đăng ngày 09/08/2015. Hôm đó là Chủ Nhật. Hôm nay, ngày tôi ngồi gõ những dòng này, cũng là Chủ Nhật. Đúng 11 năm, tròn tới cả thứ trong tuần.
Bức tranh vẽ 2 người trồng cây. Một người đứng cạnh cây cổ thụ trĩu quả. Người kia ngồi xổm bên một cái mầm vừa mới nhú, hai tay ôm gối. Nhưng người vẽ thêm vào một thứ: họ vẽ cả phần dưới mặt đất. Cái mầm bé xíu ấy có bộ rễ khổng lồ, tỏa chằng chịt, trên mỗi nhánh là những cái củ căng lên.
Dòng chữ trên tranh: "Có thể hiện tại bạn chưa đạt được thành quả mong muốn — nhưng điều đấy không quan trọng. Quan trọng là bạn không bao giờ đánh mất niềm tin."
Tôi ngồi nhìn nó khá lâu. Rồi một câu hỏi bật ra, và tôi biết ngay là mình sẽ mất cả buổi sáng vì nó:
Được rồi. Vậy rễ của tôi bây giờ là cái gì? Tôi đếm ra được không?
Tôi đi đếm, và mất 2 tiếng
Tôi không muốn trả lời câu đó bằng cảm giác. Cảm giác thì lúc nào cũng sẵn — sáng dậy thấy mình đang xây một thứ lớn, tối đi ngủ thấy mình vô dụng, và cả hai đều thật lòng như nhau.
Nên tôi mở buồng lái ra và đếm. Đếm thật, bằng câu lệnh, không bằng trí nhớ. Đây là con số của sáng nay:
- 30 bài đã đăng công khai, 13 bài nữa đang xếp hàng chờ tới lượt.
- 37 lá thư tự động đã soạn sẵn, nằm chờ trong máy.
- 10 trang đích đã dựng xong.
- 77 cửa của hệ thống đã chạy được.
- 44 cái máy soi, mỗi cái gác một loại lỗi, chạy cả khi tôi ngủ.
- 145 lượt xem, tính từ ngày mở cửa tới sáng nay.
- 2 dòng trong sổ khách.
- 0 đơn hàng.
- 0 đồng doanh thu.
Nhìn cột trái, tôi thấy nhẹ người. Đấy, rễ đây chứ đâu. Không phải mình ngồi không suốt mấy tháng.
Rồi tôi mở cột phải ra xem kỹ hơn. Và đây là chỗ tôi ngồi im mất một lúc.
Tôi mở 2 dòng trong sổ ra xem
Sổ khách của tôi có 2 dòng. Tôi bấm vào xem tên.
Dòng thứ nhất là địa chỉ thư của tôi. Dòng thứ hai cũng là địa chỉ thư của tôi — một cái khác, tôi lập để thử máy.
Cả 2 đều là tôi. Tôi đăng ký vào chính hệ thống của mình, để kiểm tra xem cái cổng có nuốt người không.
Nghĩa là con số thật của cột phải không phải 2. Là 0. Sau ngần ấy tháng, chưa có một người lạ nào đi qua cửa nhà tôi và để lại tên.
Tôi kể chuyện này ra vì tôi nghĩ nó đáng giá hơn nhiều so với việc tôi ngồi viết một bài về tầm quan trọng của sự kiên trì.
Hóa ra rễ có 2 loại, và tôi mới trồng đúng 1 loại
Ngồi nhìn 2 cột số đó, tôi nhận ra thứ mình vẫn gọi là "xây nền" thật ra chỉ là một nửa.
Loại thứ nhất: rễ ăn vào chính mình. Là những thứ làm tôi mạnh hơn, nhanh hơn, ít sai hơn. Cái máy soi. Cái khuôn. Cái quy trình. Lá thư đã soạn sẵn. Bài đã viết xong. Chúng đều thật, đều có giá trị, và không cái nào lãng phí.
Loại thứ hai: rễ chạm ra ngoài. Là những thứ có một người lạ ở đầu bên kia. Một người đọc để lại tên. Một câu hỏi ai đó gửi tới. Một người trả tiền. Một người quay lại lần thứ hai.
Đếm xong tôi mới thấy: 5 dòng ở cột trái, không dòng nào thuộc loại thứ hai cả. Toàn bộ bộ rễ của tôi đang ăn vào chính mình.
Và điều làm tôi hơi lạnh không phải chuyện đó. Là chuyện tôi không hề thấy trong suốt mấy tháng. Vì loại rễ thứ nhất có một đặc điểm rất ngọt: nó cho ta đủ cảm giác tiến bộ để ta không phải đi tìm cảm giác đó ở chỗ khác.
Mỗi lần đúc xong một cái máy soi, tôi thật sự vui. Vui chính đáng — nó chặn được một loại lỗi. Nhưng niềm vui đó đủ lớn để tôi đóng máy tính đi ngủ mà không hỏi câu quan trọng hơn: hôm nay có người lạ nào biết tới nhà mình chưa?
Đây không phải bệnh lười. Người lười thì không đúc được 44 cái máy. Đây là một cái bẫy tinh vi hơn nhiều: việc làm ra được thứ nhìn thấy được, luôn dễ chịu hơn việc đi gõ cửa một người không quen.
Cái mầm trong tranh có lý của nó
Tôi quay lại nhìn bức tranh 11 năm trước một lần nữa, và lần này tôi thấy một chi tiết mà 11 năm qua tôi chưa từng để ý.
Người vẽ để cái mầm ở trên mặt đất bé xíu. Không phải họ vẽ cho có. Họ đang nói một chuyện rất thật: dù rễ có to tới đâu, thứ duy nhất người khác nhìn thấy vẫn là cái mầm.
Với người đi ngang qua nhà tôi sáng nay, tôi không có 44 cái máy soi. Tôi có 30 bài viết và một cái ô nhập email. Hết. Toàn bộ phần dưới đất — thứ ngốn của tôi mấy tháng trời — với họ là không tồn tại.
Điều đó không có nghĩa là mấy tháng đó phí. Rễ vẫn là rễ, và tới lúc cần nó sẽ đỡ. Nhưng nó có nghĩa là tôi đã dành gần như toàn bộ sức cho phần không ai nhìn thấy, và gần như không dành gì cho phần duy nhất người ta nhìn thấy.
Nếu bạn cũng đang xây một hệ thống — dù là một nền tảng, một trung tâm, một cộng đồng hay chỉ là một cái bảng giá tử tế — tôi nghĩ chỗ này đáng để bạn dừng lại một lúc.
Cái phép thử tôi vừa tự đặt cho mình
Tôi không muốn rút ra bài học kiểu "phải cân bằng giữa xây và bán". Câu đó ai cũng biết, và biết rồi vẫn sai tiếp.
Nên tôi đổi nó thành một phép đếm, làm được trong 10 phút:
Với riêng tôi, việc khác loại của tuần này đã rõ: mang 30 bài đang nằm im kia ra trước mặt những người chưa từng nghe tên tôi. Không viết thêm bài thứ 31. Không đúc thêm máy soi thứ 45.
3 việc trông như đang chạm ra ngoài, mà không phải
Khi tôi ngồi phân loại lại danh sách việc của mình, có mấy dòng làm tôi phân vân khá lâu. Chúng trông giống loại thứ hai lắm. Nhìn kỹ thì không phải.
Đăng một bài rồi thôi. Đăng là gieo, không phải chạm. Nó chỉ thành chạm khi có một dấu vết quay về — ai đó đọc hết, ai đó nhắn lại, ai đó để lại tên. Trong 30 ngày qua tôi đăng đều đặn, và tôi thật lòng tin đó là việc kéo người về. Đếm ra thì 145 lượt xem đó không để lại một cái tên nào. Bài vẫn đáng viết. Nhưng nó là rễ, không phải quả.
Nói chuyện với người quen ủng hộ mình. Đây là cái bẫy ngọt nhất, vì nó cho ta phản hồi tốt ngay lập tức. Người thân, bạn cũ, học viên cũ — họ khen thật lòng. Nhưng họ khen vì quý mình, và lời khen đó không nói cho ta biết một người không quen sẽ phản ứng ra sao. Tôi từng mang một ý tưởng đi hỏi 4 người quen, cả 4 đều thích, và sau đó không ai trong 4 người ấy mua.
Vào nhóm, đọc, thả tim, lưu bài về. Cả buổi tối trôi qua trong cảm giác đang tham gia thị trường. Nhưng cuối buổi, không một ai trong cái nhóm đó biết là mình tồn tại. Có mặt và được nhìn thấy là 2 chuyện khác nhau, và cái thứ nhất dễ chịu hơn cái thứ hai rất nhiều.
Điểm chung của cả 3: chúng đều tốn công thật, đều không vô ích, và đều cho ta đủ cảm giác đã làm gì đó để buổi tối trôi qua yên ổn. Nhưng không cái nào để lại một dấu vết có tên.
Nên tôi thêm một luật cho riêng mình khi đếm: nếu không chỉ ra được một cái tên hoặc một dòng cụ thể trong sổ, thì việc đó chưa chạm ra ngoài. Luật hơi khắt khe, nhưng khắt khe với chính mình vẫn rẻ hơn tự nhầm thêm 3 tháng nữa.
Vì sao tôi khai con số 0 ra đây
Có một khoảnh khắc sáng nay tôi đã định không viết bài này. Vì viết ra nghĩa là công khai rằng nhà tôi chưa có khách nào.
Rồi tôi nghĩ lại. Nếu tôi giấu con số đó và chỉ khoe 44 cái máy soi, thì tôi đang bán cho bạn đúng cái thứ tôi vừa phát hiện ra là một nửa: một bộ rễ đẹp mà chưa chạm ra ngoài.
Thứ tôi muốn bạn tin không phải là tôi đã thành công. Thứ tôi muốn bạn tin là tôi đo được mọi thứ trong nhà mình, và tôi không giấu cái nào. Cái thứ hai mới là thứ dùng được cho bạn — vì nếu tôi khai được con số xấu của chính mình, thì con số đẹp tôi khai sau này bạn cũng tin được.
Một hệ thống chỉ đáng tin bằng đúng con số xấu nhất mà người chủ của nó dám nói ra.
Và thật ra, tôi thấy nhẹ hơn nhiều sau khi đếm. Trước khi đếm, tôi mang một nỗi lo mơ hồ không tên. Sau khi đếm, tôi có một con số, một chẩn đoán, và đúng một việc phải làm tuần này.
Nỗi lo mơ hồ thì không làm gì được. Một con số thì làm được.
Còn bạn
Tôi để lại 2 câu hỏi, và mong bạn đừng trả lời nhanh quá.
Câu thứ nhất: trong 30 ngày qua, có bao nhiêu việc bạn làm xong mà có một người lạ ở đầu bên kia?
Câu thứ hai, khó hơn: nếu con số đó nhỏ, bạn có đang lấy cảm giác tiến bộ từ loại việc còn lại không — loại việc chỉ mình bạn nhìn thấy?
Tôi hỏi vì sáng nay tôi mới phát hiện ra mình làm đúng như vậy suốt mấy tháng, và tôi hoàn toàn không biết.
Lưu Tâm: Đừng sửa gì trong hôm nay. Chỉ mở sổ khách của bạn ra và đếm xem có bao nhiêu dòng thật sự là người lạ — không phải bạn bè ủng hộ, không phải chính bạn thử máy. Nhìn thấy con số đó đã là phần khó nhất, vì suốt nhiều tháng chính bạn là người không mở nó ra.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.