Trạng thái dòng chảy: 3 buổi mỗi tuần hơn cả 7 ngày bận rộn
Bạn thân mến,
Chắc bạn từng có những buổi như thế này. Ngồi vào việc, và một lúc sau ngẩng lên thì đã 3 tiếng trôi qua. Không thấy gắng sức. Không thấy chán. Tay cứ chạy, ý cứ tới, thứ làm ra hôm đó tốt hơn hẳn ngày thường — và bạn không giải thích được vì sao hôm ấy lại được như vậy.
Rồi hôm sau bạn ngồi vào đúng cái bàn đó, cùng công việc đó, mà mọi thứ nặng như kéo xe. Cùng một người, cách nhau 24 giờ.
Cái trạng thái hôm trước có tên: trạng thái dòng chảy. Nhiều người gọi nó là Flow. Tôi thích gọi bằng tiếng Việt hơn, vì cái tên tiếng Việt nói đúng cảm giác: công việc chảy chứ không phải bị đẩy.
Với người làm nghề tự do hoặc làm chủ, trạng thái này còn quan trọng hơn một bậc. Vì gần như mọi thứ tạo ra khác biệt trong công việc của chúng ta đều thuộc loại phải nghĩ sâu: dựng một sản phẩm mới, viết một lời chào hàng đúng, thiết kế một quy trình, gỡ một bài toán chưa ai gỡ hộ được. Những thứ đó không chia nhỏ ra làm trong các khe 15 phút. Chúng cần một quãng liền, và cần bạn ở trạng thái tốt nhất.
Và tin tốt là nó không phải chuyện may rủi hay hứng khởi từ trên trời rơi xuống. Nó có điều kiện. Điều kiện thì dựng được.
Trạng thái đó trông như thế nào
Có mấy dấu hiệu khá rõ, và bạn sẽ nhận ra ngay nếu từng đi qua.
Thời gian mất cảm giác. Bạn không còn nhìn đồng hồ, và khi nhìn thì thường giật mình.
Cái đầu thôi bình luận. Không còn giọng nói bên trong hỏi mình làm thế này có được không, người ta nghĩ gì.
Việc khó vừa đủ. Không dễ tới mức chán, không khó tới mức hoảng.
Và quan trọng nhất: bạn thấy mình ở trong việc, chứ không phải đang đứng ngoài nhìn mình làm việc.
Một buổi như thế thường cho ra kết quả bằng vài ngày làm việc rời rạc cộng lại. Đó là lý do một người vào được trạng thái này 3 buổi mỗi tuần có thể đi xa hơn hẳn một người bận rộn đủ 7 ngày mà buổi nào cũng vụn.
Tôi còn để ý thêm một chuyện: sau một buổi như vậy, người ta không thấy kiệt. Thường là thấy nhẹ, có khi còn phấn chấn. Trong khi sau một ngày bận rộn vụn vặt, dù làm ít hơn, người lại rã rời. Điều đó nghe vô lý nếu ta tin rằng mệt tỉ lệ thuận với số việc. Nó chỉ hợp lý khi ta nhận ra phần lớn cái mệt tới từ những cú chuyển việc, chứ không phải từ bản thân việc.
Bốn điều kiện để vào
Trạng thái này khá kén. Nhưng cái nó đòi thì đều nằm trong tầm tay chúng ta.
Nhìn kỹ 4 điều kiện này, bạn sẽ thấy mấy ngày vừa qua chúng ta đã dựng gần hết chúng rồi. Chọn đúng việc là chuyện của bài 2 và bài 3. Khối giờ không ai chen vào là bài 5. Ngồi xuống lúc còn tỉnh táo là bài 6. Hôm nay chỉ là ngày mấy thứ đó gặp nhau.
Trong 4 điều kiện, điều số 2 là điều tôi phải chỉnh nhiều nhất. Việc quá dễ thì tôi làm cho xong rồi mở điện thoại — chán là cửa ra rất nhanh. Việc quá khó thì tôi loay hoay, thấy nản, rồi tự nhiên nhớ ra là bàn làm việc cần dọn.
Mẹo tôi dùng: nếu việc quá khó, cắt nhỏ nó lại cho tới khi có một mảnh mà mình biết chắc làm xong được trong 90 phút. Nếu việc quá dễ thì tự đặt thêm một ràng buộc — làm xong trong nửa thời gian, hoặc làm tới mức gửi thẳng cho người khác mà không phải sửa lại. Ràng buộc kéo độ khó lên đúng tầm.
Ba thứ giết dòng chảy nhanh nhất
Thứ nhất là sự gián đoạn. Cái này ai cũng biết, nhưng ít người biết mức giá thật. Mỗi lần bị kéo ra, bạn không mất 2 phút của cái tin nhắn — bạn mất luôn cả quãng đường đi xuống mà bạn vừa đi. Đó là lý do một buổi bị cắt 3 lần thì gần như chắc chắn không có dòng chảy nào cả, dù tổng số phút vẫn nguyên.
Thứ hai là việc chưa rõ. Ngồi vào bàn với một việc mơ hồ thì 20 phút đầu sẽ trôi vào chuyện tự hỏi nên bắt đầu từ đâu. Mà 20 phút đó chính là quãng lẽ ra để đi xuống. Cách chữa nằm ở tối hôm trước: viết ra một dòng cho biết mai vào việc sẽ bắt đầu từ chỗ nào.
Thứ ba là con mắt phán xét của chính mình. Vừa làm vừa chấm điểm mình thì không bao giờ chảy được. Đây là lý do bản nháp đầu tiên nên được phép xấu. Cứ để nó xấu, sửa sau — người sửa và người viết là 2 vai khác nhau, và chúng nó không ngồi cùng ghế được.
Trong 3 thứ trên, thứ nguy hiểm nhất lại là thứ nhẹ nhất: cú gián đoạn do chính mình gây ra. Không ai gọi, chẳng có việc gấp nào, chỉ là bạn tự mở một cửa sổ khác. Loại này hiểm vì nó không để lại dấu vết nào để mà trách — cuối buổi bạn chỉ thấy mình chẳng làm được bao nhiêu, rồi kết luận rằng hôm nay không có hứng.
Vì sao một cái lịch kín là kẻ thù số một
Chuyện này tôi muốn nói kỹ, vì nó đi ngược cảm giác thông thường.
Một cái lịch kín trông rất giống một cái lịch hiệu quả. Không ô nào trống, giờ nào cũng có việc, nhìn vào thấy mình là người quan trọng. Nhưng dòng chảy cần một thứ mà lịch kín không bao giờ có: khoảng chạy đà.
Ta thường mất 15 tới 25 phút mới xuống được tới chỗ sâu. Nếu khoảng trống chỉ có 40 phút, phần đáng giá còn lại chỉ chừng 15 phút — và bạn vừa vào tới nơi thì đã tới giờ ra. Làm vài lần như vậy, người ta kết luận rằng mình không tập trung được lâu. Thật ra họ chưa bao giờ được cho đủ đường băng.
Còn một mặt nữa tinh vi hơn: cuộc hẹn sắp tới đổ bóng ngược về phía trước. Biết 45 phút nữa có họp, bạn không dám lao vào chỗ sâu, vì sợ đang dở thì phải dừng. Thế là bạn chọn việc nhẹ cho an toàn. Một cuộc họp lúc 10 giờ có thể làm hỏng cả buổi sáng, dù nó chỉ chiếm đúng 1 tiếng.
Nên nếu tuần của bạn có nhiều cuộc hẹn, hãy thử dồn chúng vào cùng vài ngày, để trả lại cho mình vài ngày sạch. Cùng số cuộc hẹn, cùng số giờ. Nhưng hình dạng của tuần thì khác hẳn.
Cách chia mà tôi thấy chạy tốt: lấy 2 ngày trong tuần làm ngày sạch, không nhận cuộc hẹn nào, rồi nói trước điều đó với những người hay hẹn mình. Phần lớn mọi người tôn trọng chuyện này hơn ta tưởng — họ chỉ cần biết trước để xếp lịch, chứ hiếm ai đòi phải gặp đúng vào thứ Ba.
Bị đá ra thì quay lại thế nào
Kể cả khi dựng đủ hàng rào, sẽ vẫn có buổi bạn bị kéo ra. Điện thoại reo, con khóc, có việc gấp thật. Chuyện đó bình thường.
Điều đáng nói là phần lớn người sau khi bị kéo ra thì mất luôn cả buổi — không phải vì cú gián đoạn, mà vì phản ứng sau đó. Ta bực, ta thấy hỏng hết rồi, ta mở điện thoại xem thêm mấy thứ khác cho bõ, rồi nửa tiếng sau mới quay lại bàn.
Cách quay lại nhanh mà tôi thấy hiệu quả: để lại một cái mối. Trước khi rời bàn, viết dở một câu, hoặc ghi lại một dòng cho biết mình đang định làm gì tiếp theo. Lúc quay lại, có cái mối đó thì bạn nối vào được ngay, thay vì phải đứng trước một trang trắng và tự hỏi mình đang ở đâu.
Và đừng đòi buổi nào cũng chảy. Có buổi chỉ cần làm xong việc là đủ. Dòng chảy là phần thưởng, không phải tiêu chuẩn để tự chấm điểm mình mỗi ngày.
Đừng thần thánh hóa nó
Tôi nói thêm điều này vì thấy nhiều người đi lệch: có bạn đọc về Flow rồi bắt đầu chờ nó. Chưa thấy hứng thì chưa ngồi vào. Chưa đủ yên tĩnh thì chưa bắt đầu. Cuối cùng cả tuần trôi qua trong lúc chờ điều kiện hoàn hảo.
Thực tế thì gần như lần nào cũng vậy: bắt đầu có trước, hứng có sau. Bạn ngồi xuống làm một cách nặng nề trong 20 phút đầu, rồi mới thấy nhẹ dần. Ai chờ nhẹ rồi mới ngồi thì sẽ chờ rất lâu.
Nên cách dùng đúng của bài hôm nay là: dựng sẵn điều kiện, rồi ngồi vào đúng giờ, kể cả khi trong người chưa thấy gì. Phần còn lại để cho 20 phút đầu tiên lo.
Cũng đừng đòi buổi sau phải hay hơn buổi trước. Có buổi chảy mạnh, có buổi chảy nhẹ, có buổi chỉ lê được vài dòng. Thứ quyết định không phải chất lượng của một buổi, mà là số buổi bạn thật sự ngồi vào trong một tháng. Người ngồi vào 12 buổi tầm thường vẫn bỏ xa người chờ đủ cảm hứng rồi ngồi được 2 buổi rực rỡ.
Việc của hôm nay
Một việc, 15 phút, làm vào tối nay.
Nhìn lại 3 khối bạn đã đặt cho tuần này, rồi chuẩn bị trước cho khối gần nhất theo đúng 4 điều kiện:
Viết ra một việc duy nhất sẽ làm trong khối đó, cụ thể tới mức đọc lên là biết bắt đầu từ đâu.
Ghi thêm một dòng đầu tiên — câu mở, dòng đầu, bước một — để mai ngồi xuống là có chỗ bám ngay.
Kiểm xem trước và sau khối có cuộc hẹn nào không. Nếu có, đẩy nó ra xa để khối được rộng ít nhất 90 phút.
Tắt sẵn thông báo cho khung giờ đó ngay tối nay, đừng đợi tới lúc ngồi vào mới tắt.
Bốn việc chuẩn bị này cộng lại đúng 15 phút. Nhưng chúng quyết định buổi mai của bạn là một buổi chảy hay một buổi đẩy.
Thêm một mẹo nhỏ cho sáng mai: đừng mở điện thoại trong 30 phút đầu sau khi thức. Cái đầu vừa ngủ dậy là cái đầu sạch nhất trong ngày, và nó xuống dòng chảy dễ hơn bất kỳ lúc nào khác. Mở tin nhắn ra là bạn vừa bán mất quãng sạch đó cho người gửi tin sớm nhất.
Còn một chuyện nữa. Dòng chảy tạo ra tác phẩm — một bài viết hay, một sản phẩm gọn, một buổi dạy đáng nhớ. Nhưng tác phẩm thì không tự nhân lên. Bạn có thể có những buổi rực rỡ suốt cả năm mà đời sống vẫn chật, nếu mỗi thứ làm ra chỉ phục vụ đúng một lần rồi thôi. Ngày mai chúng ta bàn tới chuyện đó: làm sao để thứ mình làm một lần còn chạy tiếp khi mình đã đi ngủ.
Lưu Tâm: Tối nay chuẩn bị trước cho khối làm việc gần nhất: một việc duy nhất, một dòng mở đầu, khối rộng ít nhất 90 phút, và thông báo đã tắt sẵn. Mai chỉ việc ngồi xuống.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.