Từ ý tưởng chiều nay tới một đường link gửi được
Chiều nay bạn nghĩ ra một thứ.
Có thể là một buổi chia sẻ nhỏ bạn muốn mở cho 20 người. Có thể là một bản hướng dẫn bạn định tặng để đổi lấy email. Có thể chỉ là một lời mời thử, gửi cho mấy người khách quen xem họ có gật không.
Ý nghĩ đó tới lúc 2 giờ chiều, trong lúc bạn đang làm việc khác. Nó rõ ràng, nó đúng, và bạn thấy hào hứng.
Câu hỏi của tôi: từ giây đó, tới giây bạn có một đường link gửi được cho khách — bao lâu?
Đoạn đường không ai kể trong các câu chuyện thành công
Tôi đoán với phần lớn người làm nghề một mình, câu trả lời không tính bằng giờ. Nó tính bằng tuần. Và khá thường xuyên, nó là: chưa bao giờ.
Vì giữa ý nghĩ lúc 2 giờ chiều và cái đường link ấy có một đoạn đường mà không ai kể trong các câu chuyện thành công.
Phải có một trang để người ta xem. Phải có chỗ để người ta điền tên và email. Cái ô điền đó phải nối được vào chỗ nào đó để bạn nhận được thông tin. Nhận rồi thì phải có thư đi ra cho người ta, chứ không lẽ họ điền xong rồi ngồi chờ. Nếu có thu tiền thì thêm một tầng nữa. Rồi trang đó phải xem được trên điện thoại, vì gần như ai cũng bấm bằng điện thoại.
Sáu, bảy việc. Việc nào cũng nhỏ. Cộng lại thì thành một buổi tối, mà buổi tối thì bạn đâu có rảnh.
Thế là ý tưởng lúc 2 giờ chiều được dời sang cuối tuần. Cuối tuần có việc nhà. Dời sang tuần sau. Tuần sau có lớp.
Và tới lúc bạn quay lại nhìn nó, bạn thấy nó không còn hay như hôm ấy nữa.
Ý tưởng có hạn dùng — mà không ai in hạn lên nó
Đây mới là chỗ tôi thấy đắt, và là lý do tôi viết bài này.
Người ta hay nghĩ ý tưởng bị mất vì mình quên. Không phải. Bạn ghi nó vào sổ, nó vẫn nằm đó, chữ vẫn rõ.
Cái mất đi là cái nhiệt của lúc nghĩ ra nó.
Lúc 2 giờ chiều hôm ấy, bạn đang ở trong một ngữ cảnh cụ thể. Có thể bạn vừa nghe một người khách kể chuyện của họ. Có thể bạn vừa dạy xong một buổi và thấy rõ chỗ ai cũng vướng. Cái ý tưởng ấy sinh ra từ một chỗ rất nóng, và nó mang theo cả cái nóng đó.
Ba tuần sau, bạn đọc lại dòng ghi trong sổ. Chữ còn đủ, mà cái nóng bay hết. Bạn nhìn nó và nghĩ: ừ, cũng được, nhưng chắc chưa cần thiết lắm.
Ý tưởng không chết vì dở. Nó chết vì nguội.
Thứ giết ý tưởng của bạn không phải là người chê. Là 3 tuần im lặng nằm trong sổ tay.
Cái quý của tốc độ không phải là nhanh
Nếu chỉ có thế thì tốc độ chỉ là chuyện tiện. Nhưng có một chuyện lớn hơn nhiều nằm phía sau, và nó đổi hẳn cách bạn làm nghề.
Giả sử từ ý nghĩ tới đường link mất của bạn 3 tuần. Vậy trong một năm, bạn thử được bao nhiêu lần? Chừng chục lần, nếu bạn rất chăm và không có việc gì chen ngang.
Giờ giả sử nó mất 2 tiếng. Bạn thử được bao nhiêu lần?
Không phải chuyện nhanh hơn 100 lần. Chuyện là bạn được sai nhiều hơn 100 lần — mà mỗi lần sai lại biết thêm một điều về khách của mình.
Người thử được 3 lần một năm buộc phải đoán, vì họ không có đủ mẫu để biết. Người thử được 3 lần một tháng thì không cần đoán nữa. Họ nhìn số.
Và cái khoảng cách ấy, sau 2 năm, không còn là khoảng cách về tốc độ. Nó thành khoảng cách về hiểu biết. Người kia hiểu khách của họ ở mức mà bạn không thể học được từ sách nào, vì thứ đó chỉ tới từ việc thử và nhìn kết quả.
Nhưng nhanh mà ẩu thì tường vỡ
Tới đây tôi phải kể một chuyện của chính mình, vì nếu chỉ ca ngợi tốc độ thì tôi đang bán cho bạn một nửa sự thật.
Nhà tôi có sẵn cái khả năng dựng nhanh này. Và đúng vì dựng nhanh nên có lần tôi trả giá.
Tôi sửa một dòng quy định về kích thước cho các ô nhập liệu — kiểu quy định cho ô điền tên, ô điền email trải rộng ra cho vừa mắt trên điện thoại. Một dòng, rất vô hại.
Chỉ có điều cái dòng đó áp lên mọi ô nhập trên mọi trang. Kể cả cái ô vuông nhỏ xíu để người ta bấm tích vào ô đồng ý. Cái ô tích ấy bị kéo giãn ra thành một hình chữ nhật méo mó, chạy dài gần hết màn hình.
Trang vẫn chạy. Không có lỗi nào báo. Người vào vẫn điền được tên, điền được email. Chỉ có cái ô đồng ý là trông như một vết lỗi — và cái ô đó chính là chỗ người ta phải bấm vào để tin bạn.
Tôi phát hiện ra không phải nhờ máy. Máy canh của tôi hồi đó chưa có mắt ở mấy trang đó. Tôi thấy bằng mắt, tình cờ.
Bài học tôi rút, và nó dùng được cho cả những việc không dính gì tới máy tính: tốc độ không nguy hiểm. Tốc độ không có cửa gác mới nguy hiểm. Dựng nhanh là một sức mạnh — nhưng mỗi lần dựng xong, phải có một chỗ bắt buộc đi qua trước khi tới tay khách. Ba mươi giây mở đúng cái trang ấy lên bằng điện thoại thật và bấm thử từng nút, thế là đủ. Cái cửa gác đó không làm bạn chậm lại đáng kể. Nó chỉ chặn đúng những lần bạn đang vội.
Buổi chiều đó trông như thế nào khi mọi thứ đã ở đúng chỗ
Tôi tả lại buổi chiều lúc đầu bài, nhưng theo cách nó diễn ra khi cái đoạn đường ở giữa đã được dọn sẵn.
2 giờ chiều, ý nghĩ tới. Bạn không ghi vào sổ. Bạn mở máy ra làm luôn.
Chọn một khuôn trang có sẵn, gõ vào đó tiêu đề, mấy dòng nói cho ai và được gì, một cái ô để lại email. Cái ô đó đã nối sẵn vào chỗ nhận, không phải nối lại. Lá thư đi ra sau khi người ta điền cũng đã có sẵn, chỉ cần sửa một hai câu cho hợp với thứ đang mời.
3 giờ kém, bạn có một đường link. Bạn mở nó bằng điện thoại của chính mình, bấm thử từng nút như một người lạ. Mọi thứ đúng.
3 giờ, bạn gửi đường link đó cho 20 người khách quen và 1 nhóm.
Tối, trước khi đi ngủ, bạn nhìn một con số: có bao nhiêu người đã điền.
Và đây mới là chỗ đáng giá nhất — tối nay bạn đã biết một điều mà sáng nay bạn chưa biết. Nếu có 12 người điền, bạn biết mình chạm trúng, và tuần sau làm tiếp phiên bản lớn hơn. Nếu không ai điền, bạn cũng biết luôn — trong vòng một buổi chiều, thay vì sau 3 tuần chuẩn bị.
Ý tưởng dở mà biết trong 4 tiếng thì rẻ. Ý tưởng dở mà mất 3 tuần mới biết thì đắt gấp trăm lần — vì cái mất không phải 3 tuần, là 3 tuần bạn không thử thứ khác.
Ba thứ không được rút gọn, dù có vội tới đâu
Nói nhiều về tốc độ rồi thì phải nói nốt phần ngược lại, kẻo thành xúi bạn làm ẩu.
Khi dựng nhanh, có những thứ bỏ qua được và có những thứ không. Tôi chia ra thế này, và cái ranh giới rất rõ: thứ nào chỉ ảnh hưởng tới mình thì rút gọn được; thứ nào chạm vào người khác thì không.
Rút gọn được: trang chưa cần đẹp, chữ chưa cần trau chuốt, ảnh dùng tạm cũng được, tên gọi đặt tạm rồi sửa sau. Mấy thứ đó xấu thì hơi ngượng, nhưng không ai thiệt.
Còn ba thứ này thì không, dù bạn có đang vội tới đâu:
Bạn để ý cả ba đều có chung một tính chất: khi chúng hỏng, bạn không nhận được tín hiệu nào cả. Trang xấu thì bạn nhìn là thấy. Còn form không nhận được dữ liệu thì im lặng y hệt lúc không có ai điền.
Đó là lý do tôi đặt ba chỗ này thành cửa bắt buộc, chứ không để tùy hôm nào nhớ thì kiểm.
Dựng nhanh được thì cũng phải dẹp nhanh được
Có một cái giá của lối làm này mà tôi phải nói ra, vì tôi trả nó rồi mới biết.
Khi dựng một thứ mất ba tiếng, bạn dựng ít. Mỗi lần dựng là một quyết định lớn, cân nhắc kỹ. Khi dựng một thứ chỉ mất mười lăm phút, bạn dựng nhiều — và đó là điều tốt, đó chính là chỗ bạn học nhanh hơn người khác.
Nhưng thử mười lần thì có bảy tám lần không ăn thua. Câu hỏi là: bảy tám cái đó giờ nằm đâu?
Chúng vẫn nằm nguyên đấy. Một trang không ai vào. Một đường dẫn bạn từng gửi cho vài người rồi thôi. Một lời mời cho chương trình đã kết thúc từ mùa trước. Chúng không kêu ca gì, không tốn tiền, nên không ai nhớ tới. Nửa năm sau bạn có một cái nhà đầy phòng bỏ không, mà chính bạn cũng không nhớ hết mình có bao nhiêu phòng.
Tới lúc đó mới sinh ra hai chuyện phiền. Một là bạn không dám sửa gì nữa, vì không biết đụng vào cái này thì có làm hỏng cái kia không. Hai là — và cái này mới đau — có người vẫn vào được mấy cái phòng cũ đó. Họ đọc một lời mời đã hết hạn, hoặc để lại email vào một cái ô không còn ai ngó tới. Với họ, đó là nhà bạn hôm nay.
Cái bạn dựng trong mười lăm phút vẫn sống lâu bằng cái bạn dựng trong ba ngày. Tốc độ chỉ rút ngắn lúc sinh ra, nó không rút ngắn tuổi thọ.
Nên tôi thêm một nếp, rất nhẹ mà đỡ được nhiều: cái gì dựng vội thì ghi luôn ngày hết hạn cho nó. Ngay lúc dựng, lúc còn đang hào hứng, ghi vào một chỗ nào đó: cái này thử tới cuối tháng, sau đó hoặc giữ hẳn, hoặc đóng lại.
Rồi mỗi tháng dành mươi phút đi một vòng nhà mình, mở đúng cái danh sách đó ra. Cái nào sống thì cho nó chỗ tử tế. Cái nào chết thì đóng cửa, tắt đèn, gỡ khỏi mọi chỗ còn trỏ tới.
Ngoài đời cũng đúng vậy thôi. Người dám thử nhiều là người đáng nể — nhưng chỉ khi họ cũng dám kết thúc cho gọn. Thử nhiều mà không dẹp thì sau vài năm bạn không có một hành trình, bạn có một cái kho.
Mà dẹp không có nghĩa là xóa sạch. Xóa vội cũng là một kiểu ẩu — vì đâu đó vẫn còn người giữ cái đường dẫn cũ, và họ bấm vào thì rơi vào khoảng không. Đóng cửa trước, dỡ nhà sau. Cách tôi làm: chỗ nào đã ngưng thì cho nó dẫn về một chỗ còn sống, kèm một câu tử tế nói rằng cái này đã dừng và mời họ xem cái đang có. Vài tháng sau, khi chắc không còn ai đi qua lối đó nữa, mới gỡ hẳn.
Người ghé nhà bạn hôm nay không có lỗi vì đã tin bạn từ mùa trước. Họ chỉ đang cầm một cái địa chỉ cũ, và cách bạn đối xử với họ ở cái địa chỉ đó nói khá nhiều về bạn.
Đoạn đường ở giữa nên là đoạn ngắn nhất
Cái tôi muốn bạn mang về từ bài này không phải là "hãy dùng công cụ dựng trang".
Là chỗ này: trong nghề của bạn, có một đoạn đường nằm giữa lúc bạn nghĩ ra và lúc khách chạm vào được. Đoạn đường đó có độ dài. Bạn có thể đo nó.
Và nó chính là thứ quyết định bạn học nhanh tới đâu — hơn cả sự thông minh, hơn cả chăm chỉ.
Cho nên nếu tối nay bạn ngồi xuống, tôi mong bạn đừng bắt đầu bằng câu "mình nên có thêm ý tưởng gì". Ý tưởng bạn không thiếu. Hãy bắt đầu bằng câu này:
Lần gần nhất tôi nghĩ ra một thứ muốn mời khách thử, nó nằm trong sổ tay bao lâu trước khi có người ngoài nhìn thấy nó?
Nếu câu trả lời tính bằng tuần, thì thứ cần sửa không phải là bạn. Là đoạn đường ở giữa.
Lưu Tâm: Lấy ý tưởng gần nhất còn nằm trong sổ tay của bạn và hỏi một câu: nó đã nằm đó bao lâu rồi? Nếu câu trả lời tính bằng tuần, thì tối nay đừng làm nó cho hoàn hảo — chỉ cần làm cho nó có một địa chỉ để gửi đi. Cái gì chưa gửi đi được thì chưa ai chê được, mà cũng chưa ai mua được.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.